Gojibessen en hun werking: wat zegt onderzoek, wat zegt de Chinese voedingsleer?
Wie regelmatig achter een laptop werkt, kent het waarschijnlijk: aan het einde van de dag voelen je ogen zwaar, droog of vermoeid. Je knippert een paar keer, wrijft even over je gezicht en neemt je voor om straks echt wat minder naar een scherm te kijken. Dat lukt meestal ongeveer tot het volgende bericht binnenkomt.
Op zulke dagen drink ik zelf graag een warme infusie van gojibessen en gele chrysanthemum. Niet omdat één kop thee alle gevolgen van een lange werkdag kan oplossen. Wel omdat het voor mij een aangenaam pauzemoment is en omdat juist deze combinatie binnen de Chinese voedingsleer al lange tijd met de ogen wordt verbonden.
Maar wat weten we eigenlijk over gojibessen? Hoe wordt het traditioneel ingezet en wat zegt het moderne onderzoek? In dit artikel houden we die perspectieven bewust uit elkaar. Niet om er een wedstrijd tussen Chinese en westerse geneeskunde van te maken, maar om beide zo eerlijk mogelijk te bekijken.
Wat zijn gojibessen?
Gojibessen zijn kleine, oranjerode vruchten uit het geslacht Lycium. In de Chinese materia medica worden de gedroogde vruchten aangeduid als Gou Qi Zi (枸杞子) of Lycii Fructus. Ze worden al eeuwen verwerkt in thee, soep, congee en andere gerechten.
Ook in onze eigen keuken speelt het een belangrijke rol. Net zoals in veel Chinese huishoudens waar het ook gewoon een vertrouwd voedingsmiddel is: lichtzoet van smaak, gemakkelijk te combineren en eenvoudig toe te voegen aan een warme bereiding.
Tegenwoordig wordt goji in het Westen vaak als “superfood” verkocht. Daar zijn we binnen Yang Sheng terughoudend mee. Geen enkel voedingsmiddel hoeft een superheld te zijn. De waarde zit juist in hoe iets past binnen je totale voeding, leefstijl, constitutie en levensfase.
Welke werking van gojibessen is bij mensen onderzocht?
Gojibessen bevatten zeaxanthine. Dat is een natuurlijke kleurstof die ook voorkomt in de macula: het deel van het netvlies waarmee we fijne details zien. Verschillende onderzoeken hebben bekeken wat er gebeurt wanneer mensen ongeveer drie maanden lang regelmatig gojibessen eten.
In een onderzoek aten gezonde volwassenen van 45 tot 65 jaar vijf dagen per week 28 gram gedroogde gojibessen. Na drie maanden werd bij hen meer van het pigment gemeten dat van nature in de macula aanwezig is.[1] Een tweede onderzoek volgde 114 mensen met een vroeg stadium van leeftijdsgebonden maculadegeneratie. Ook bij hen namen het zeaxanthinegehalte en het gemeten pigment in de macula toe. Er werd bovendien een kleine verbetering van de gezichtsscherpte gemeld.[2] Een derde studie bij gezonde ouderen liet vergelijkbare veranderingen zien.[3] Daarbij werd echter een speciaal samengesteld gojiproduct gebruikt, niet dezelfde gedroogde bessen die je thuis eet of als thee bereidt.
Wat betekent dat? De resultaten zijn interessant en laten zien dat goji invloed kan hebben op stoffen die van nature in het oog voorkomen. Maar de onderzoeken duurden kort en waren niet allemaal even sterk opgezet. Ze bewijzen daarom niet dat gojibessen je zicht verbeteren, droge ogen verlichten of een oogziekte voorkomen. We zien een veelbelovende aanwijzing, geen medische garantie.
En de studie naar goji en droge ogen?
Er is ook een onderzoek waarin goji rechtstreeks werd getest bij droge ogen, maar dit gebeurde bij ratten.[4]
De onderzoekers wekten droge ogen op en gaven een deel van de dieren drie weken lang een geconcentreerd goji-extract. Bij de ratten die het extract kregen, zagen zij meer traanvocht, een stabielere traanfilm en minder beschadiging van het oogoppervlak. Bij een hogere dosis waren de verbeteringen groter.
Dat is interessant, omdat goji binnen de Chinese voedingsleer al heel lang met de ogen wordt verbonden. Toch mogen we de stap naar mensen niet zomaar maken. Het ging om een geconcentreerd extract in een dieronderzoek, niet om mensen die dagelijks een kop gojithee drinken.
Deze studie ondersteunt dus vooral de reden om verder onderzoek te doen. Ze laat een mogelijk effect zien, maar bewijst nog niet dat goji droge ogen bij mensen kan behandelen.
Wat zegt de Chinese voedingsleer over Gou Qi Zi?
De Chinese voedingsleer kijkt anders naar voeding dan de moderne biomedische wetenschap. Ze vraagt niet alleen welke stof ergens in zit, maar ook wat de traditionele aard, smaak, richting en relatie met de orgaansystemen van een voedingsmiddel zijn.
Gou Qi Zi wordt traditioneel beschreven als:
- zoet van smaak;
- neutraal van thermische aard;
- verbonden met de Lever- en Nierfuncties;
- voedend voor Lever- en Nier-Yin;
- ondersteunend voor Jing en de ogen.
De relatie tussen de Lever en de ogen vinden we al terug in de klassieke Chinese geneeskunde. In de Huang Di Nei Jing Su Wen wordt beschreven dat de Lever zich opent in de ogen. Dat is geen anatomische uitspraak zoals we die in een modern handboek zouden vinden. Het is een traditioneel systeem van functionele correspondenties.
Wanneer binnen TCM wordt gesproken over “de ogen verhelderen” of bright eyes, gaat het dus om deze traditionele functieleer. Het betekent niet dat Lever-Yin of Nier-Yin inmiddels als westers-biomedisch mechanisme is bewezen.
Modern onderzoek kijkt onder meer naar carotenoïden, maculapigment en traanfilmparameters. De Chinese voedingsleer spreekt over Lever, Nier, Yin, Bloed en Jing.
Dat beide perspectieven goji met de ogen verbinden, is een mooi raakvlak. We hoeven daar geen kunstmatige eenheid van te maken. De begrippen, onderzoeksmethoden en conclusies zijn verschillend. Juist door die verschillen te respecteren, kunnen we beide verhalen serieus nemen.
Goji en gele chrysanthemum: een traditionele combinatie rond de ogen
Gojibessen worden vaak gecombineerd met gele chrysanthemum, of Ju Hua. Waar goji binnen de Chinese voedingsleer vooral voedend en neutraal wordt beschreven, is gele chrysanthemum zoet-bitter en licht verkoelend.
Ju Hua wordt traditioneel verbonden met de Lever en de ogen en gebruikt wanneer er sprake is van warmte of onrust die naar boven stijgt. De combinatie brengt daardoor twee verschillende bewegingen samen:
- goji voedt en bouwt op;
- gele chrysanthemum verfrist en klaart.
Dit maakt de combinatie inhoudelijk herkenbaar binnen de Chinese voedingsleer, maar ook gewoon prettig om te drinken. De zachte zoetheid van goji combineert uitstekend met de lichte bitterheid en de bloemige smaak van chrysanthemum.
Zelf drink ik deze thee graag tijdens lange werkdagen achter de laptop. Het zetten van de thee dwingt me even om te stoppen, mijn blik van het scherm te halen en bewust pauze te nemen. Die gewoonte is minstens zo belangrijk als wat er in mijn kopje zit. Gele chrysanthemum is voor mij overigens een hele bekende gezien ik deze in tijden van hooikoorts systematisch inzet vanwege de hitte en wind klarende eigenschappen. Iets wat in mijn type hooikoorts het geval is.
Goji en hong zao: warm en natuurlijk zoet
Een tweede combinatie die we graag gebruiken is goji met hong zao: gedroogde rode dadel, in de materia medica meestal Da Zao genoemd. Hong zao is zoet en warm van aard. Traditioneel wordt het verbonden met de Milt en Maag en gebruikt om Qi en Bloed te voeden en een bereiding te harmoniseren. De ronde, volle smaak past uitstekend bij de mildzoete gojibes.
Deze combinatie heeft een heel ander karakter dan goji met chrysanthemum. Ze is minder bloemig en verkoelend, en juist voedender en verwarmend. Je kunt haar niet alleen als drank gebruiken, maar ook verwerken in congee, havermoutpap, soep of een warm ontbijt.
En hoe zit het met overgangsklachten?
In onze praktijk zien we regelmatig vrouwen met overgangsklachten bij wie binnen de Chinese geneeskunde tekenen van Lever- en Nier-Yin-leegte worden herkend. Denk bijvoorbeeld aan een combinatie van warmtegevoelens, nachtzweten, droogte, onrust of slaapproblemen. Gou Qi Zi kan binnen zo’n persoonlijk patroon onderdeel zijn van het voedingsadvies. Wanneer warmte meer op de voorgrond staat, kan gele chrysanthemum in sommige situaties als aanvullende voedingskeuze worden besproken.
Dat betekent niet dat iedere vrouw in de overgang hetzelfde patroon heeft of dat goji overgangsklachten behandelt. In ons literatuuronderzoek vonden we geen geschikte interventiestudie die zo’n effect aantoont. In de praktijk is goji bovendien nooit “de behandeling”, maar hoogstens één onderdeel van een breder en persoonlijk plan met voeding, beweging en zelfzorg.
Wanneer moet je voorzichtig zijn met gojibessen?
Een natuurlijk voedingsmiddel is niet automatisch voor iedereen of onder alle omstandigheden geschikt. Let vooral op de volgende punten:
- Antistollingsmiddelen: er zijn casusrapporten van sterk verhoogde INR en bloedingen bij mensen die warfarine gebruikten in combinatie met gojiproducten.[7,8] Bespreek goji daarom vooraf met je arts of apotheker wanneer je antistollingsmedicatie gebruikt.
- Andere medicatie: gebruik je chronisch medicatie, zeker geneesmiddelen waarbij een kleine dosisverandering veel verschil maakt, overleg dan eerst met arts of apotheker.
- Allergie: vermijd goji bij een bekende goji-allergie. Wees extra voorzichtig wanneer je eerder ernstige reacties had op voedingsmiddelen uit de nachtschadefamilie.
- Sulfiet: controleer het etiket wanneer je gevoelig bent voor sulfieten; de actuele YSN-productinformatie vermeldt dat het product sulfieten kan bevatten.
- Zwangerschap, borstvoeding of een aandoening: laat doelgericht of frequent kruidengebruik vooraf beoordelen door een bevoegde zorgverlener.
Binnen de Chinese voedingsleer kijken we daarnaast naar het patroon. Wat voedend is voor de ene persoon kan bij een ander bijvoorbeeld te zwaar vallen of minder passend zijn bij losse stoelgang, damp of een volle hitteconditie.
De belangrijkste regel blijft eenvoudig: gebruik je verstand, doseer met mate en merk op hoe je lichaam reageert.
Goji gebruiken als onderdeel van Yang Sheng
Yang Sheng betekent letterlijk het voeden of cultiveren van het leven. Dat gebeurt zelden door één bijzonder product toe te voegen en vervolgens verder niets te veranderen. Voeding levert bouwstoffen. Beweging helpt Qi en Bloed circuleren. Rust en zelfzorg geven het lichaam ruimte om te herstellen. Binnen onze methode horen die onderdelen bij elkaar.
Een kop thee kan daarin een kleine maar waardevolle plaats innemen. Als warm begin van de ochtend. Als rustig moment tussen twee afspraken. Of als uitnodiging om tijdens een lange schermdag even op te staan, naar buiten te kijken en je aandacht terug te brengen naar je lichaam. Misschien is dat wel de meest realistische kracht van een dagelijks ritueel: niet dat het alles oplost, maar dat het je helpt om opnieuw bewust te kiezen.
Zelf ontdekken of persoonlijk laten afstemmen?
Wil je gojibessen vooral culinair leren kennen? Dan kun je beginnen met een eenvoudige bereiding en rustig ontdekken welke smaak en combinatie bij je past.
Wil je voeding of kruiden doelgericht inzetten vanwege aanhoudende klachten? Dan is persoonlijke begeleiding verstandiger dan losse tips blijven verzamelen. Tijdens een Yang Sheng Startsessie wordt eerst gekeken naar je volledige klachtenbeeld, medische geschiedenis, leefstijl en persoonlijke constitutie. Van daaruit ontstaat een samenhangend plan met voeding, beweging en zelfzorg.
Plan een Yang Sheng Startsessie
Belangrijk
Dit artikel is bedoeld voor educatie en vervangt geen persoonlijk medisch advies, diagnose of behandeling. Voeding of kruiden om medische redenen inzetten doe je op eigen verantwoordelijkheid. Gebruik je medicatie – in het bijzonder antistollingsmiddelen – ben je zwanger, geef je borstvoeding of heb je een aandoening? Bespreek het gebruik dan vooraf met je therapeut, arts of apotheker. Stop bij een ongewenste reactie en zoek zo nodig medische hulp.
Wil je voeding doelgericht gebruiken binnen de Chinese geneeskunde? Tijdens een Yang Sheng Startsessie werkt een ervaren therapeut vanuit een gedegen diagnose en jouw persoonlijke constitutie aan een volledig en persoonlijk behandelplan. Voeding is daarin één onderdeel, naast beweging en zelfzorg. Geen enkel voedingsmiddel staat op zichzelf en de resultaten verschillen per persoon.
Over de auteur en inhoudelijke review
Dit artikel is samengesteld onder redactie en verantwoordelijkheid van Tony Verkamer, op basis van wetenschappelijke literatuur, klassieke bronnen en praktijkervaring binnen Yang Sheng. Tony is licentiaat Lichamelijke Opvoeding aan de Universiteit Gent, afgestudeerd acupuncturist en auteur en onderzoeker binnen het Yang Sheng-team. Hij studeerde Chinese sport- en geneeskunde in Amsterdam en bestudeerde doorlopend de onderwerpen van Chinese voedings- en bewegingsleer en Chinese metafysica. Meiyu Chuyen controleerde het artikel op de correcte weergave van de Chinese geneeskunde, praktijkcontext en veiligheidsgrenzen. Zij studeerde klinische psychologie aan de Universiteit Leiden, is opgeleid als acupuncturist en volgde aanvullende scholing in Chinese voedingsleer en metafysica. Zij is tevens hoofdtherapeut binnen de Yang Sheng groep.
Bibliografie
- Li X, Holt RR, Keen CL, Morse LS, Yiu G, Hackman RM. Goji Berry Intake Increases Macular Pigment Optical Density in Healthy Adults: A Randomized Pilot Trial. Nutrients. 2021;13(12):4409. DOI · Volledige tekst
- Li S, Liu N, Lin L, Sun ED, Li JD, Li PK. Macular pigment and serum zeaxanthin levels with Goji berry supplement in early age-related macular degeneration. International Journal of Ophthalmology. 2018;11(6):970-975. DOI · Volledige tekst
- Bucheli P, Vidal K, Shen L, Gu Z, Zhang C, Miller LE, Wang J. Goji berry effects on macular characteristics and plasma antioxidant levels. Optometry and Vision Science. 2011;88(2):257-262. PubMed · DOI
- Chien K-J, Horng C-T, Huang Y-S, et al. Effects of Lycium barbarum (goji berry) on dry eye disease in rats. Molecular Medicine Reports. 2018;17:809-818. DOI en volledige tekst
- Vidović BB, Milinčić DD, Marčetić MD, et al. Health Benefits and Applications of Goji Berries in Functional Food Products Development: A Review. Antioxidants. 2022;11:248. DOI en volledige tekst
- Wenli S, Shahrajabian MH, Qi C. Health benefits of wolfberry (Gou Qi Zi, Fructus barbarum L.) on the basis of ancient Chinese herbalism and Western modern medicine. Avicenna Journal of Phytomedicine. 2021;11(2):109-119. PubMed · Volledige tekst
- Rivera CA, Ferro CL, Bursua AJ, Gerber BS. Probable interaction between Lycium barbarum (goji) and warfarin. Pharmacotherapy. 2012. PubMed · DOI
- Zhang J, Tian L, Xie B. Bleeding due to a probable interaction between warfarin and Gouqizi (Lycium barbarum L.). Toxicology Reports. 2015. Volledige tekst
- Guzmán CE, et al. Flecainide toxicity associated with the use of goji berries: a case report. European Heart Journal – Case Reports. 2021. Volledige tekst
- Unschuld PU. Huang Di Nei Jing Su Wen: Nature, Knowledge, Imagery in an Ancient Chinese Medical Text. Bespreking van Su Wen 4/5, PDF-p. 124 in de voor dit artikel geraadpleegde editie.